Tuesday, November 18, 2008

Namibya`nin Garip Hayvanlari 1: Oryx veya Gemsbok


Oryx, sadece Namibya`da degil Afrika`nin degisik koselerinde yasayan bir acaip antilop cinsi. Aslinda bildiginiz antilop, cok yakisikli olmasindan baska Namibya`da yasayanlari biraz garip.
Cok yakisikli dememin sebebi hepsi cok uzun boynuzlu oldugu icin bir sure hepsini erkek sanmam. Dusunuyordum ya bunlar cok felaket maco gruplar halinde ya da gay pride seklinde gezip duruyorlar, hanimlar da evde dantel isleyip yerleri siliyor herhalde??? Disisi de erkegi de 120 cme ulasan kilic gibi sivri boynuzlarla donatilinca, colun sovalyelerine insanlardanbaska pek yanasan olmuyormus.
Boyu boyum kadar ama kilosu 250ye ulasan bu iri antilop, yandan bakilinca iki boynuzu da ayni hizaya gelip colde Unicorn (Efsanevi tek boynuzlu at) serabi goruyor hissi verebiliyor. Sonra anlat dur `Yeminle gordum, bi tane koccaman boynuzu vardi, sonra colde su birikintileri olustu, o su birikintilerinin arkasindan teyzem bana el salladi vs vs… Bu sicakta bu kadar serap olusurken teyzemizi de, annemizi de, golleri ve selaleleri de gordugumuzu sanmak olasi ama Unicorn gordum diyene inanmak lazim.
Aslinda her antilop gibi kana kana su icen, doyasiya ot yeyip cisini-kakasini normal yapan bir hayvanken, Namibya`da biraz gariplesmisler. Bir kez su varsa iciyorlar, yoksa bir aya kadar susuz dayanabiliyorlar. Taze ot varsa yiyorlar, yoksa gece kuru otlarin cigle islanmasini bekleyip hem susuzluklarini hem de acliklarini onlarla gideriyorlar. Gunduz de golge bulamazlarsa, gunese vucutlarinin en azinin maruz kalacagi aciyi bulup oylece bekliyorlar. Sulu bitki kokleri kazimakta ve meyve bulmakta da ustalasmislar mecburen.
Sossusvlei`de dolasirken yerde beyaz, kirec gibi lekeler gorunce sordum bu nedir diye, Oryx`in cisiymis. O kadar kati ki sivi demek mumkun degil. Su harcamamak icin bu sekilde cis yapan bir hayvan tabii ki klasik zeytin gorunumlu kakasini da cakil tasi seklinde yapiyormus.
Bu cok (!) gerekli bilgilerden sonra esas bence mucizevi olan adaptasyonlarina gecelim: Oryx, butun memeliler gibi vucut sicakliklarini ayarlamak icin terler ama colde su olmadigi icin, vucutlari tamamen susuz kalmasin diye kritik bir noktaya ulastiklarinda terlemeyi kesiyorlar. Terlemeyi kesmek demek vucudun isisinin asiri sicakliklara ulasip havale gecirmeye kadar gidebilecek olumcul bir mekanizmayi tetikleyebilmesi demek.
Normalde 36 derece olan vucut sicakliklari terlemeyi kestikten sonra, olumcul olan 43 derecelere kadar cikiyor. Oryx bu esnada kisa kisa ve guclu nefes almaya baslayinca col antiloplarina ozgu bir mekanizma ile radyator gorevi goren kafaya giden kani kontrol eden atar damarlari burundan gecen serin hava ile 3 derece daha dusurulur ve o 3 derece olum ile yasam arasindaki kucuk, ufacik cizgiyi cekiyor, Oryx colde yasamaya devam ediyor… Eger buna hayat denirse!
Foto: Rudy Kirzhner`e tesekkurler. Benim Oryx fotolarimin oldugu hafiza karti sicaktan delirdigi icin esiyle balayina gelen bu Israilli arkadasimdan odunc aldim.

3 comments:

berrin acilmis said...

oryx gerçekten yakışıklı zarif ve hatta karizmatikmiş...aslında daha korkunç canlılar bekliyordum

Nilambara said...

son 3 postu üst üste okuyup, doğanın muhteşem düzeni karşısında saygı ile eğilmekten belim tutuldu... :)

pigmelerle.dans.eden said...

Ilahi Nil...
Guldurdun beni :)